ALIMENTY 

* * *

ALIMENTY/USPRAWNIENIE EGZEKUCJI - Niesolidny rodzic pod kontrolą rządu i gmin

Gazeta Prawna Nr 43(1661) z dnia 1 marca 2006

- Dziś rząd uruchamia program mający zmusić do płacenia alimentów
- W tym roku budżet wyda na zaliczki alimentacyjne ponad 1,3 mld zł
- Odzyska zaledwie ułaek tej kwoty

Z najnowszych danych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, wynika, że wprowadzona we wrześniu ubiegłego roku zaliczka alimentacyjna kosztowała budżet do grudnia 250 mln zł. Średnio ponad 62 mln zł miesięcznie. Z miesiąca na miesiąc przybywa jednak dzieci uprawnionych do zaliczek. We wrześniu było ich 64 tys., a w grudniu już 350 tys.

Tymczasem kwota, jaką udało się odzyskać od dłużników w ciągu czterech ostatnich miesięcy ubiegłego roku, wynosi zaledwie 325 tys. zł, tj. 0,14 proc. wydatków na świadczenia. Jak szacuje MPiPS, zadłużenie osób zobowiązanych do opłacania alimentów (wobec zlikwidowanego Funduszu Alimentacyjnego i z tytułu zaliczki) wynosi już 7,993 mld zł.

Zamiast dodatku - zaliczka
Po likwidacji w 2004 roku FA rodzice samotnie wychowujący dzieci mogli ubiegać się o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. Był on wypłacany wszystkim osobom (po spełnieniu kryterium dochodowego), które nie pozostawały w związku małżeńskim, bez względu na to, czy podały drugiego z rodziców do sądu o przyznanie alimentów. Była to pomoc bezzwrotna.

Takie rozwiązanie spowodowało wzrost liczby pozwów o separację (o ponad 200 proc.) i rozwody. Dodatki, zgodnie z szacunkami rządu, który je wprowadzał w 2004 roku, miały być wypłacane około 0,5 mln dzieciom. W rzeczywistości otrzymywało je prawie 1 mln osób.

Od września ubiegłego roku zmieniono więc te przepisy. Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 z późn. zm.) przesądziła, że dodatek wypłacany jest tylko na te dzieci, które nie mają zasądzonych alimentów z obiektywnych względów, np. wtedy, gdy drugi z rodziców nie żyje. Pozostali (jeśli dochód na członka rodziny nie przekracza 583 zł na osobę w rodzinie) mogą ubiegać się o zaliczkę alimentacyjną.

Zaliczka jest wypłacana przez gminy (finansowana z budżetu) na dzieci, które mają zasądzone alimenty, ale ich egzekucja jest bezskuteczna. Gmina płaci więc tylko w zastępstwie niesolidnego rodzica, a później ma od niego ściągnąć wypłaconą kwotę. Zachętą do ścigania dłużnika jest dla gminy to, że do budżetu musi zwrócić tylko połowę środków, jakie uda jej się wyegzekwować. Resztę zostawia sobie.

Dłużnik bez prawa jazdy
Tą samą ustawą - w związku z trudnościami w egzekucji alimentów - od czerwca ubiegłego roku wprowadzono rozwiązania mające usprawnić ich ściąganie. Do współpracy włączono gminy - ze względu na nałożony na nie obowiązek wypłaty zaliczek. Mogą one, na przykład, występować do starosty o skierowanie dłużnika do robót publicznych czy wnioskować o odebranie mu praw jazdy.

Jak wynika z danych resortu pracy, z tej drugiej możliwości gminy skorzystały dotychczas w stosunku do 285 osób. Sankcja ta zadziałała nadspodziewanie dobrze, bo do starostów z wnioskiem o odzyskanie prawa jazdy (wiąże się to z koniecznością opłacania należności) wystąpiło aż 199 dłużników.

Nie wszystkie rozwiązania przynoszą jednak spodziewany rezultat. - Co z tego, że zgłosiłam do miejscowego urzędu pracy całą listę dłużników alimentacyjnych, aby ten skierował ich do robót publicznych, skoro osoby te nie są zarejestrowane jako bezrobotni i pośredniak nie może ich zatrudnić - skarży się Karina Łyskaba, kierownik działu świadczeń rodzinnych w Urzędzie Gminy we Wrześni. Z kolei Jolanta Strzelecka z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim zauważa, że gmina, na którą nałożono obowiązki w zakresie egzekucji alimentów, musi mieć jeszcze trochę czasu, aby system ten zaczął skutecznie działać. - Do tej pory ustaliliśmy listę dłużników i przeprowadzamy wywiady środowiskowe. Nie wiemy jeszcze, jakie kroki prawne podejmiemy później - podkreśla.

Od dzisiaj specjalny program
- Jest jeszcze za wcześnie, aby stwierdzić ostatecznie, jak działają przepisy, obowiązującej od czerwca ustawy - podkreśla Joanna Kluzik-Rostkowska wiceminister pracy i polityki społecznej. Podobnie uważa Janina Szumlicz, wicedyrektor departamentu świadczeń rodzinnych w MPiPS. - Nie można jednoznacznie rozstrzygnąć, które sankcje działają lepiej, a które gorzej - podkreśla. Zauważa, że gminy nie mają obowiązku przedstawiania resortowi pełnej sprawozdawczości dotyczącej stosowanych rozwiązań, dlatego ministerstwo nie wie dokładnie, które z nich są przez gminy używane i jak działają.

Aby się o tym przekonać i usprawnić egzekucję, ministerstwo uruchamia od dzisiaj program pilotażowy w około 10 miastach w Polsce (m.in. w Bytomiu, Gołdapii i Olsztynie). Mają one współpracować z resortem pracy i sprawiedliwości (podlegają mu komornicy), przyglądając się obowiązującym rozwiązaniom. - Chciałabym, aby program potrwał do końca tego roku i przystąpiło do niego więcej miast - zauważa Joanna Kluzik-Rostkowska.

Zapowiada, że po jego zakończeniu zaproponuje kompleksowe zmiany dotyczące egzekucji alimentów.

Zaliczka jest wypłacana:
- dzieciom uprawnionym do alimentów, jeśli nie można ich wyegzekwować od rodzica,
- nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat lub gdy uczy się w szkole do 24 lat,
- tylko rodzinom, w których dochód nie przekracza 583 zł,
- w wysokości zasądzonych alimentów nie więcej niż 380 zł na dziecko, ale nie mniej niż 120 zł w zamian za rodzica, który ma ją zwrócić powiększoną o 5 proc. wypłaconej kwoty.

autor: Bartosz Marczuk
bartosz.marczuk@infor.pl

Opinia - Beata Mirska prezes Stowarzyszenia Damy Radę
Od rodziców mających płacić alimenty państwo ze swoim aparatem przymusu nie może wyegzekwować więcej niż 10 proc. należnych dzieciom pieniędzy. To patologia. W Wielkiej Brytanii wskaźnik ten wynosi około 80 proc.

Aby to zmienić, potrzebna jest zmiana mentalności ludzi. Obecnie w Polsce istnieje przyzwolenie społeczne na niepłacenie alimentów. Osoba mająca je płacić traktowana jest jak człowiek skrzywdzony, jak ofiara. Natomiast rodzica samotnie wychowującego dziecko uważa się za uzurpatora.

Trzeba też wyprowadzić zadania związane z egzekucją alimentów z ośrodków pomocy społecznej. Pracownik socjalny ops, mający ogromną liczbę zadań, nie ma po prostu czasu, aby zajmować się egzekucją. To dla niego dodatkowe zajęcie za dotychczasowe wynagrodzenie.

W gminach powinny powstać specjalne komórki, ze specjalnie zatrudnionymi ludźmi do egzekucji. Byłoby to z korzyścią dla nich i budżetu. Wyegzekwowane pieniądze w połowie pozostają w gminie, a w połowie wracają do budżetu.

do góry

* * *

Świadczenia rodzinne: kłopoty z komornikami i reaktywacja infolinii:

Osoby ubiegające się o zaliczkę alimentacyjną i świadczenia rodzinne za pośrednictwem komorników, będą mieć problemy z otrzymaniem pomocy na czas, alarmuje Rzeczpospolita. ‘Samotni rodzice mogą czekać na należne im świadczenia nawet trzy miesiące.’ W odpowiedzi na duże zainteresowanie informacjami na temat świadczeń rodzinnych i zaliczki alimentacyjnej w nowym okresie zasiłkowym, Ministerstwo Polityki Społecznej ponownie uruchomiło infolinię: (22) 826 51 48.

Osoby ubiegające się o zaliczkę alimentacyjną (wsparcie dla osób mających trudności z uzyskaniem należnych im alimentów) muszą współpracować z komornikiem. Wniosek o pomoc składają właśnie za jego pośrednictwem – do wniosku potrzebny jest również dokument wydawany przez komornika: zaświadczenie o bezskutecznej egzekucji. Taka procedura wprowadzona została przez ustawę o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...). Komornicy, aby ich działanie było skuteczne, musieliby dokładnie zapoznać się z zasadami dotyczącymi składania wniosków, wymaganymi dokumentami czy szczegółami obliczania dochodów świadczeniobiorców. Chodzi tu nie tylko o regulacje dotyczące zaliczki, ale również o zasady przyznawania innych form pomocy, zebranych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Niestety, takiej wiedzy komornicy nie posiadają, a konsekwencją jest duża liczba niekompletnych wniosków i potrzeba ich uzupełniania. Ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych nie dookreśliła zasada współpracy między instytucjami bezpośrednio obsługującymi system (gminnymi urzędami lub ośrodkami pomocy społecznej) a pośrednikami (komornikami). Ministerstwo Polityki Społecznej uspakaja, że niejasności wyjaśniane są w ramach kontaktów z Krajową Radą Komorniczą.

Powrót infolinii
Infolinia wystartowała 1 sierpnia. Na początku września została wyłączona. Ministerstwo informuje, że telefoniczna linia informacyjna w sprawach świadczeń rodzinnych zacznie działać ponownie od 12 września 2005 r. Pod warszawski numer (22) 826 51 48 można dzwonić od poniedziałku do piątku, w godz. 9-15.

więcej:
„Komornicy każą czekać”, Iwona Trusewicz, Rzeczpospolita 10 września 2005 r.

informacja o reaktywacji infolinii:
„Od 12 września będzie działać telefoniczna linia informacyjna w sprawach świadczeń rodzinnych”, aktualności na stronie internetowej Ministerstwa Polityki Społecznej

Samotne wychowywanie niezgodne z Konstytucją
autor: oprac. Rafał Kowalski
2005-05-19, 02:52

do góry

* * *

18 maja 2005 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że regulacje ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, są niezgodne z konstytucyjną zasadą równości, z zasadą ochrony rodziny i małżeństwa, faworyzują rodziny niepełne zapominając o wielodzietnych.

Niekonstytucyjne przepisy utracą swoją moc 31 grudnia 2005 r. Tak naprawdę zmienią się już wcześniej, w skutek wejścia w życie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zasada ochrony i opieki nad rodziną wynikająca z art. 18 Konstytucji nie może być sprzeczna z ochroną i opieką nad małżeństwem, macierzyństwem czy rodzicielstwem. W przypadku rozpatrywanej sprawy oznacza to, że opieka nad rodziną nie powinna być pojmowana w sposób, który naruszałby zasadę ochrony i opieki nad małżeństwem, a w szczególności nad stabilnością małżeństwa. Proponowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych rozwiązania, polegające na preferowaniu osób "samotnie wychowujących dzieci" przez przyznanie im dodatku do zasiłku rodzinnego i pozbawieniu takiego dodatku osób wychowujących dziecko w rodzinie, zachęcają do zmiany statusu prawnego rodziny, co stanowi zagrożenie dla trwałości małżeństwa, a zatem narusza art. 18 Konstytucji.
(fragment komunikatu prasowego po rozprawie w sprawie dodatku dla osób samotnie wychowujących dzieci)

____________
art. 18 Konstytucji
Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.

O zbadanie zgodności z Konstytucją ustawy z 28 listopada wystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek wpłynął w kwietniu 2004 r., czyli jeszcze przed wejściem w życie zaskarżanych przepisów. W swoim wystąpieniu RPO podzielił stanowisko Rzecznika Praw Dziecka, który zarzucał przepisom o samotnym wychowywaniu dyskryminowanie dzieci rodziców pozostających w związkach formalnych oraz dzieci rodziców niepozostających w takich związkach, którzy mimo to wychowują swoje dzieci razem.

Patrz:
Wniosek RPO w sprawie świadczeń rodzinnych (strona internetowa Biura RPO)

Jednak zanim Trybunał wyraził swoją opinię, Sejm zdążył przyjąć rządowy projekt ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...), który wprowadza poważne zmiany w świadczeniach rodzinnych. Zmienia się więc zasady przyznawania świadczeń dla osób samotnie wychowujących, ograniczając krąg uprawnionych. Pojawia się też dodatkowe wsparcie dla rodzin wielodzietnych. Ministerstwa Polityki Społecznej nie kryje zadowolenia z dobrze wykonanej pracy, przyznając jednocześnie, że zarzuty wobec ustawy były uzasadnione:

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wykonaliśmy z wyprzedzeniem - stwierdził sekretarz stanu w MPS Cezary Miżejewski, komentując dzisiejsze orzeczenie TK. - Sugerowane zmiany wejdą w życie 1 września. Ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, zmieniająca częściowo ustawę o świadczeniach rodzinnych, została opublikowana 17 maja br. Znaliśmy wcześniej opinię Rzecznika Praw Dziecka i uwzględniliśmy wnioski z niej płynące, przygotowując nowe rozwiązania.
(fragment informacji "Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wykonany z wyprzedzeniem", opublikowanej w aktualnościach serwisu internetowego Ministerstwa Polityki Społecznej)

_____________
Media o wyroku Trybunału Konstytucyjnego:
"Dodatki dla samotnych niekonstytucyjne", Bartosz Marczuk, Gazeta Prawna, 19 maja 2005 r. 
"Ustawa przeciw rodzinie", Agnieszka Rosa, Rzeczpospolita, 19 maja 2005 r. 
"TK: przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych  niezgodne z konstytucją", finanse.wp.pl

do góry

* * *

Dokumenty do sciągnięcia:

Wniosek o ustanowienie adwokata
Wniosek o zwolnienie z kosztów
Wniosek o zwolnienie z opłaty zaporowej
Wniosek o uzasadnienie wyroku
Wniosek egzekucyjny
Wniosek o kontakty z dzieckiem
Pozew o rozwód
Pozew o alimenty
Pozew o obniżenie alimentów
Pozew o podwyższenie alimentów
Pozew o ustalenie ojcostwa
Pozew o zaprzeczenie ojcostwa

do góry

* * *

JAK POSTĘPOWAĆ W SĄDZIE

1. Składamy pismo według wzoru pamiętając o przekonywującym uzasadnieniu pisząc krótko i rzeczy istotne w tej konkretnej sprawie.
2.Do pisma dołączamy wszelkie załączniki " opinie lekarskie, akt. małżeństwa , akt.urodzenia dziecka , zaświadczenie z urzędu pracy"
3.Jeżeli występujemy o umorzenie kosztów procesowych dołączamy zaświadczenie o zarobkach i oświadczenie majątkowe.

Przed Rozprawą

1.Dobrze przygotować się do rozprawy
2.Do akt składać tylko ksero wszelkich dokumentów (oryginały do wglądu na rozprawie)
3.Pisma sądowe składać osobiście do biura poddawczego.
4.Omówić ze świadkami okoliczności i czas zdarzeń w sprawie jakich będą zeznawać po rozprawie

1.Korzystać z prawa wglądu do akt sprawy.
2.Składać sprostowania do protokołu.
3.Wnosić o uzasadnienie wszystkich wyroków i postanowień.
4.Składać odwołania od krzywdzących nas wyroków.

do góry

Kto powinien płacić alimenty?
      Jak założyć pozew o alimenty?

Co to jest obowiązek alimentacyjny?

Obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania osobie, która nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie lub znajduje się w niedostatku.


Kto od kogo może domagać się alimentów?

1. dziecko - od rodziców, a w dalszej kolejności od dziadków - jeśli nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie,
2. małżonek-od drugiego małżonka,
3. były małżonek-od byłego małżonka -jeżeli znajduje się w niedostatku, a rozwodu nie orzeczono z jego wyłącznej winy,
4. były małżonek - od byłego małżonka - jeżeli rozwód pociągnął za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej, a rozwód orzeczono z wyłącznej winy byłego małżonka,
5. rodzice - od dzieci, a w dalszej kolejności od wnuków,
6. rodzeństwo - od rodzeństwa.


Obowiązek alimentacyjny obciąża w następującej kolejności:

1. zstępnych, tj. dzieci, wnuki, prawnuki,
2. wstępnych, tj. rodziców, dziadków, pradziadków,
3. rodzeństwo.


Co należy zrobić, aby uzyskać alimenty?

Jeżeli osoba zobowiązana do utrzymania drugiej osoby, nie chce wykonać tego obowiązku dobrowolnie, należy wnieść sprawę do sądu rejonowego właściwego według miejsca zamieszkania uprawnionego lub obowiązanego.
Sprawę wnosi się poprzez złożenie pisma - pozwu.


W pozwie należy podać następujące dane:

1. imię, nazwisko i dokładny adres powoda, czyli osoby domagającej się alimentów;
2. imię, nazwisko i dokładny adres pozwanego, czyli osoby, od której domagamy się alimentów;
3. wysokość żądanej kwoty wraz z uzasadnieniem, tzn. wskazać potrzeby powoda oraz możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanego.

Jeżeli powodem jest małoletnie dziecko, przed sądem reprezentuje je przedstawiciel ustawowy (najczęściej tn z rodziców, który opiekuje się dzieckiem).
Jeżeli alimentów żąda dziecko od rodziców, należy dołączyć do pozwu odpis skrócony aktu urodzenia, a jeżeli małżonek lub były małżonek - odpowiednio odpis aktu małżeństwa lub orzeczenia rozwodu.


Pozew należy złożyć w dwóch egzemplarzach

Sąd wyznacza rozprawę, na którą wzywa powoda lub jego przedstawiciela ustawowego i pozwanego.
Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje orzeczenie.
W trakcie rozprawy możliwe jest zawarcie ugody, czyli porozumienia powoda z pozwanym, wpisanego do protokołu. Ugoda ma takie samo znaczenie jak wyrok.


Co zrobić, jeżeli zobowiązany nie płaci alimentów dobrowolnie?

W takim przypadku należy zwrócić się osobiście lub pisemnie do wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego, w którym toczyła się sprawa, o wydanie wyroku lub wyciągu z protokołu rozprawy z treścią ugody wraz z klauzulą wykonalności czyli informacją, że orzeczenie podlega wykonaniu.

Z tym dokumentem należy udać się do komornika, który podejmie kroki w celu wyegzekwowania alimentów. Można wybrać komornika spośród komorników działających na obszarze sądu apelacyjnego, w którego okręgu znajduje się sąd wydający orzeczenie. Może to być komornik właściwy według miejsca zamieszkania powoda, będącego obecnie wierzycielem.


Co należy zrobić, aby uzyskać wyrok podwyższający dotychczasowe alimenty?

Należy złożyć pozew o podwyższenie alimentów. Tak samo jak w pozwie o alimenty należy określić powoda i pozwanego, podać żądaną kwotę oraz sygnaturę (numer) poprzedniej sprawy o alimenty lub podwyższenie alimentów.
W kilku zdaniach należy uzasadnić, dlaczego konieczne jest podwyższenie alimentów.


Jakie są koszty w sprawach o alimenty?

Osoba uprawniona (powód) zarówno w postępowaniu sądowym, jak i egzekucyjnym korzysta ze zwolnienia od kosztów. Generalnie jest nimi obciążony pozwany, jeśli przegra sprawę. Są to przede wszystkim koszty wpisu sądowego.


Do kiedy trwa obowiązek alimentacyjny w stosunku do dzieci?

Obowiązek alimentacyjny w stosunku do dzieci trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie.
Osiągnięcie pełnoletności nie powoduje automatycznie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Jeżeli dziecko zawrze związek małżeński, obowiązek jego utrzymania obciąża małżonka, chyba że małżonek nie uzyskuje dochodów (np. studiuje).
Jeżeli dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie i nie chce dobrowolnie zrezygnować z alimentów, należy wnieść pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego do sądu, w którym toczyły się sprawy o alimenty. Powodem będzie wtedy osoba dotychczas zobowiązana do płacenia alimentów, a pozwanym osoba uprawniona dotychczas do ich otrzymania.
Taki pozew podlega opłacie, obliczanej przez sąd od rocznej wartości alimentów według tych samych zasad jak przy obciążeniu pozwanego kosztami wpisu sądowego w sprawie o alimenty.


Czy można wnieść sprawę o alimenty, jeżeli toczy się sprawa o rozwód?

W czasie trwania procesu o rozwód nie może toczyć się odrębny proces o alimenty:
1. między małżonkami,
2. między małoletnimi dziećmi a rodzicami, którzy się rozwodzą, co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód.

Jeżeli sprawa o alimenty została wszczęta wcześniej niż sprawa o rozwód, ulega ona zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód, co do świadczeń za okres od jego wytoczenia.
W wyroku rozwodowym sąd orzeka także o alimentach. Na wniosek lub z urzędu może już w toku procesu rozwodowego zasądzić alimenty na czas trwania postępowania, aby zabezpieczyć w tym okresie interesy uprawnionych.
Po zakończeniu sprawy o rozwód sąd podejmuje zawieszone postępowania o alimenty i co do alimentów za okres objęty wyrokiem rozwodowym - umarza postępowanie, a w pozostałej części - rozpoznaje żądanie.

_____________
Stan prawny na dzień 1 października 2004 r.

Informacje zawarte w ulotce pozwolą Państwu znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania, które najczęściej zadajecie w sekretariatach sądowych.
O ewentualne porady prawne należy zwrócić się do prawnika.

Ministerstwo Sprawiedliwości
Al. Ujazdowskie 11
00-950 Warszawa
tel. (22) 52 12888
www.ms.gov.pl



Ulotka zawiera informacje o charakterze ogólnym. W każdym przypadku zaleca się zasięgnięcia opinii prawnika. Informacje są także udzielane przez sądy i niektóre organizacje pozarządowe.

* * *